Treintypes

Een elektrische locomotief haalt zijn energie uit een externe voeding, meestal een bovenleiding of een derde rail, en zet die met elektromotoren om in tractie. Omdat hij geen brandstof en geen verbrandingsmotor meevoert, biedt hij een zeer hoge vermogen-gewichtsverhouding, een krachtige acceleratie en geen lokale uitstoot.

Een diesellocomotief heeft zijn eigen krachtbron aan boord en kan op elke lijn rijden, geëlektrificeerd of niet. Meestal drijft de dieselmotor een generator of alternator aan die elektrische tractiemotoren voedt (diesel-elektrische overbrenging). Kleinere locomotieven en rangeerlocomotieven hebben vaak een hydraulische of mechanische overbrenging.

Stoomlocomotieven waren de drijvende kracht van de spoorwegen vanaf het begin van de 19e eeuw tot ze na de Tweede Wereldoorlog geleidelijk werden vervangen door diesel- en elektrische tractie. In een ketel wordt water verhit door steenkool, hout of olie te verbranden, en de stoom drijft zuigers aan die met de drijfwielen zijn verbonden.

Een elektrisch treinstel (EMU) is een trein met eigen aandrijving waarbij de tractie-uitrusting over de hele trein is verdeeld in plaats van in een locomotief te zijn geconcentreerd. Het heeft aan beide uiteinden een cabine en kan met andere treinstellen worden gekoppeld tot langere treinen.

Een dieseltreinstel (DMU) is een reizigerstrein met eigen aandrijving door dieselmotoren die onder de vloer of in de rijtuigen zelf zijn ondergebracht. Dieseltreinstellen rijden op niet-geëlektrificeerde regionale en lokale lijnen, waar een door een locomotief getrokken trein te duur in exploitatie zou zijn.

Trams, ook wel lightrailvoertuigen of (in Noord-Amerika) streetcars genoemd, rijden in steden op sporen in de straat of op een vrije baan. Ze worden meestal gevoed met 600 of 750 V gelijkspanning via een bovenleiding.

Een motorrijtuig is een enkel reizigersvoertuig met eigen aandrijving, dat vaak zowel alleen als gekoppeld aan een bijwagen kan rijden. Motorrijtuigen werden vanaf de jaren twintig en dertig populair op rustige zijlijnen, waar ze veel goedkoper in exploitatie waren dan een stoomtrein.

Hybride treinen combineren twee energiebronnen, doorgaans een dieselmotor en een batterij, of een elektrische voeding met een motor of batterij aan boord voor niet-geëlektrificeerde trajecten. De batterij wint remenergie terug en laat de motor draaien op het toerental waarbij hij het efficiëntst werkt.

Waterstoftreinen gebruiken brandstofcellen die waterstof met zuurstof uit de lucht combineren om elektriciteit op te wekken, met waterdamp als enige uitstoot. Ze vormen een alternatief voor dieseltractie op lijnen waar elektrificatie te duur zou zijn.

Gasturbinetreinen gebruiken een turbine, vaak afgeleid uit de luchtvaart, om een generator of een mechanische overbrenging aan te drijven. Turbines bieden een hoge vermogen-gewichtsverhouding, maar verbruiken veel brandstof, vooral bij deellast.

Een stuurstandrijtuig, ook wel stuurwagen of stuurrijtuig genoemd, is een rijtuig zonder aandrijving met een machinistencabine. Het bevindt zich aan het andere uiteinde van de trein dan de locomotief en maakt trek-duwbedrijf mogelijk: de machinist bedient de locomotief op afstand, zodat de trein op eindstations van rijrichting kan wisselen zonder dat de locomotief om de trein heen hoeft te rijden.

Dienstvoertuigen houden de spoorweg draaiende: spooronderhoudsmachines, inspectie- en meettreinen, bovenleidingwagens, sneeuwploegen, kranen, hulpvoertuigen en rangeertractoren. Sommige hebben een eigen aandrijving, andere worden door locomotieven getrokken.

Een slug is een locomotiefeenheid met tractiemotoren maar zonder eigen krachtbron. Hij krijgt zijn elektrische energie van een gekoppelde “moeder”-locomotief en levert extra trekkracht bij lage snelheid voor rangeerwerk op emplacementen, het afstoten over de rangeerheuvel of zware treinen op steile hellingen. Slugs worden vooral in Noord-Amerika gebruikt.

Een kabelspoorweg (funiculaire) is een door een kabel aangedreven spoorbaan op een steile helling, waarbij twee aan dezelfde kabel bevestigde wagens, die elkaar in evenwicht houden, in tegengestelde richting bewegen. Kabelspoorwegen bedienen bergoorden en heuvelachtige steden zoals Lissabon, Boedapest, Valparaíso of Zürich.